Veel studenten kloppen aan bij een bijlesdocent met problemen voor een vak, maar vaak blijkt al snel dat hun probleem niet aan de leerstof ligt, wel aan hun studiemethode. Tegelijkertijd merk ik dat leerlingen wél academische vaardigheden leren, maar dan in de muziekschool. Om kort door de bocht te gaan: de muziekschool leert vaardigheden aan, het onderwijs biedt kennis aan. De truc is om ze ook in het onderwijs toe te passen.
Ik ben Lucas, een bijlesdocent met een sterke focus op studiemethoden.
Mijn werk is dus eigenlijk pas geslaagd als leerlingen niet meer moeten terugkomen. Daarnaast speel ik ook viool: vanuit deze combinatie wil ik in deze blog verkennen wat het reguliere onderwijs wel eens kan leren van de muziekschool.
#Focus op de fundamenten Wie muziek studeert, ontdekt het snel: zonder stevige fundamenten wordt de volgende stap onnodig moeilijk. Dit begint zelfs voor je een instrument aanraakt: de taal van de muziek kunnen spreken is cruciaal. In de eerste jaren gaat er veel aandacht naar begrijpen wat muziek nu eigenlijk is. Begrippen zoals een toonaard, noten en akkoorden zijn belangrijke basisstukken om later een instrument te bespelen. Wanneer de basis onvoldoende wordt beheerst ben je eigenlijk niet meer bezig met je instrument, maar met het ontcijferen van de taal. Zonde, want zo wordt oefenen onnodig inefficiënt.
Een greep uit mijn eigen leven
Een parallel met wiskunde kan gemaakt worden: veel problemen die opduiken in het vierde en vijfde middelbaar hebben als oorzaak slechte fundamenten. Die problemen worden lang verscholen door intelligentie en patroonherkenning. Maar op een bepaald moment wordt verwacht dat alle regels gekend en toegepast worden, terwijl de oefeningen steeds complexer worden. Als die basis regels niet voldoende gekend zijn, gaat het mis en laat je steken vallen. “Domme fouten”. Harder studeren helpt niet wanneer het probleem ónder de leerstof zit. Op termijn concluderen dan veel studenten “ik ben gewoon niet goed in wiskunde/chemie/…”. Dat vind ik zonde.
Ik heb deze les zelf ook ondervonden. Wanneer je viool leert spelen, spendeer je de eerste jaren aan de basishandelingen. Pas wanneer dat vlot gaat begin je met het “echte werk”: muziek interpreteren en maken. Zonder die basis ben je continu aan het nadenken over hoe je moet bewegen om geluid te maken. Je kan dus niet meer bezig zijn met de echte muziek. Dit was voor mij wel duidelijk voor viool, maar bij wiskunde helemaal niet.
In het vijfde middelbaar kwam ik dan ook in de problemen met wiskunde. Ik ben met de hakken over de sloot door geraakt, en ik dacht lang dat ik gewoon niet goed in wiskunde was. Tot ik later de kans kreeg om bijles examencommissie te geven. Tijdens mijn voorbereiding ben ik met de pure fundamenten begonnen, en blijkt: wat vroeger zo moeilijk leek bleek wel mee te vallen zonder fundamentele gaten in mijn kennis.
#Moeilijkheden verdragen Voor slimme of hoogbegaafde kinderen gaat school meestal vanzelf. Studeren is iets vreemd, falen nog meer. Muziek biedt een (harde, maar) eerlijke leerschool: een muur waar je keer op keer tegenaan botst. Niemand, ongeacht hun intelligentie, kan uit zichzelf een instrument. Dat vereist duizenden uren oefening - en falen. Heel veel falen. Tijdens het oefenen, in de les, op toonmomenten. Vooruitgang ontstaat alleen door continu tegen die muur aan te lopen, en nog liefst met je hoofd eerst.
Dat is prachtig: falen is een vaardigheid die iedereen moet leren. Je leert niet alleen een instrument, maar ook vele soft skills: leren optreden vertaalt heel goed naar spreekbeurten of presentaties geven. En ook omgaan met het feit dat soms niet alles gaat zoals je zou willen, en dat dat ok is. En tegelijkertijd word je steeds beter in je instrument: de vruchten van je harde werk. Voor veel kinderen is muziek een ideale opstap om dé belangrijkste vaardigheid te leren: vallen en terug opstaan.
Erger dan een spreekbeurt?
Eén belangrijke kanttekening: doorzetten is belangrijk, maar weten wanneer te stoppen ook. Regelmatig herevalueren (bij de inschrijving voor volgend jaar bijvoorbeeld) en de vraag “is dit eigenlijk iets voor mij?” stellen is niet opgeven. Tijd is gelimiteerd, en dan kan je beter dingen doen die je graag doet.
#(Gericht) herhalen, herhalen, herhalen Het meest herhaalde (ha!) devies van studiebegeleiding. Gevolgd door “Ja, maar het is ook echt zo belangrijk!”. Absoluut, maar wat houdt herhalen nu eigenlijk in? En hoe herhaal ik nu “goed”? Als je methode aan deze eigenschappen voldoet, ben je al goed bezig:
Gespreid: liefst over meerdere dagen, om te kunnen verwerken. Gefocust: actief nadenken is veel effectiever. Na het herhalen moet je het gevoel hebben dat je hard gewerkt hebt. Tijdsbesparend: als je je tijd optelt, ben je minder lang bezig dan alles in 1 studeersessie te doen?
Gespreid herhalen is één van de meest gebruikte methodes. Met goede reden: het werkt
Of het nu voetbal of viool is: een hobby oefen je ook niet 1 dag per week 6 uur lang, maar liever gespreid. En als je iets wilt leren, dan gaat dat niet met je hersenen op automatische piloot. Herhaling werkt pas wanneer ze inspanning vraagt. Passieve herhaling heeft ook zijn plaats, maar dan als kers op de taart. Blootstelling is dé manier om uit te munten.
#Leren door blootstelling Leren vereist niet altijd studeren. Ja, studeren is nodig, maar niet alles. Blootstelling kan helpen om met weinig extra inzet meer resultaten te boeken. Maar wat is dat?
Een klassiek voorbeeld: een enthousiaste student legt de leerstof uit aan de keukentafel. Sommige delen gaan vlot, die zijn goed gekend. Andere gaan moeizamer, daar is nog werk aan. Ondertussen is alles nog een keer herhaald. Hetzelfde gaat voor uitleg geven aan medestudenten. Je test jezelf en herhaalt, zonder dat het als studeren aanvoelt.
Ook YouTube video’s (over het onderwerp!), wetenschappelijke artikels, gesprekken met AI, etc… kunnen het leerproces versterken. Uiteraard gecombineerd met studeren, want anders blijf je te oppervlakkig. Minstens even belangrijk: deze zaken werken motiverend! Soms moet je alleen de toepassing van de leerstof zien om iets te willen leren, of tenminste beter begrijpen.
Het is dus niet altijd nodig om nieuwe technieken te leren om beter te leren: we hebben al goede gewoontes die we elders al toepassen. De muziekschool begrijpt iets fundamenteels: vooruitgang is zelden spectaculair. Het is het resultaat van sterke fundamenten, gerichte herhaling en de bereidheid om moeilijkheden te confronteren.
Heb je vragen/opmerkingen over dit artikel, of wil je graag eens babbelen? Aarzel niet om contact op te nemen!
Lucas Dumoulin
E-mail: lucas.cleverlab@gmail.com
Telefoon: +32 472 43 23 05